Is het nuttig om Servië een versneld toetredingsperspectief tot de Europese Unie te bieden?
Binnen de Europese Unie wordt hierover verschillend gedacht. Er gaan stemmen op om Servië zo snel mogelijk uitzicht te bieden op het kandidaat-lidmaatschap, omdat dit de beste garantie zou zijn voor een stabiel Servië dat zich op het Westen richt, in plaats van zich in de armen van Rusland te storten. Dat kandidaat-lidmaatschap zou ook enigszins de Servische pijn moeten verzachten van het verlies van Kosovo, en de erkenning van dat land door de meeste EU-lidstaten. In de Times van 12 maart jl. maken de Franse minister Kouchner en de Zweedse minister Bildt zich sterk voor het snel toekennen van de status van kandidaat-lid aan Servië. Er is, zo schrijven zij, geen alternatief voor een toekomstig EU-lidmaatschap.

Wij vinden óók dat Servië in Europa thuis hoort. Maar, anders dan andere EU-lidstaten, willen wij niet dat er de voorwaarden die de EU aan Servië heeft gesteld, worden afgezwakt om dat doel te bereiken. Servië moet voldoen aan alle criteria voordat een stabilisatie- en associatieakkoord kan worden ondertekend – de volgende stap in het toetredingsproces.

Volledige samenwerking met het Joegoslavië tribunaal is één van die criteria. Daarover valt niet te onderhandelen. Die samenwerking weerspiegelt immers de normen die binnen de Europese rechtsstaat gelden. Als potentieel lid van de Europese familie zou Servië die normen moeten naleven. We weten dat dat heel gevoelig ligt, maar Servië zal zijn recente verleden onder ogen moeten zien, en er mee in het reine moeten komen. Ratko Mladic is aangeklaagd voor misdrijven tegen de menselijkheid – de ergste misdrijven die in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog zijn begaan. Welke troost en gerechtigheid is er voor zijn slachtoffers en onze samenleving, als hij vrijuit gaat? De arrestatie van Mladic en zijn overdracht naar Den Haag zijn het beste bewijs dat Servië bij Europa wil horen en de Europese waarden omarmt.

Het snel ondertekenen van een stabilisatie-en associatieakkoord moet niet als lokkertje worden gebruikt om pro-Europese Servische politici aan een verkiezingsoverwinning te helpen. Het zou van weinig respect voor onze eigen regels getuigen als we dat soort gelegenheidsargumenten de doorslag laten geven bij het uitbreidingsproces. Bovendien bestaat er geen enkele garantie dat het versoepelen van de voorwaarden leidt tot meer stabiliteit op de Westelijke Balkan en hervormingen in Servië zelf. Sterker nog, als de EU nu de voorwaarde om met het Joegoslavië-tribunaal samen te werken, laat vallen, zal dat juist de nationalistische krachten in Servië in de kaart spelen. De interpretatie dat Kosovo is verkwanseld door Europa-gezinde Servische politici ligt dan voor de hand. Radicale partijen worden dan gesterkt in hun ongelijk en zullen een dubieuze overwinning claimen. Daarmee zou de Europese Unie behoorlijk in zijn hemd staan.

Kortom: Servië bepaalt zèlf het tempo waarin de toenadering tot de EU gestalte kan krijgen. De Serviërs hebben de sleutel tot toenadering in handen, niet wij. De Europese Unie heeft Servië in januari een politieke dialoog aangeboden, waarin het Europees perspectief nog eens wordt bevestigd. De EU heeft gezegd samen met Servië te willen bekijken hoe Servië kan worden klaargestoomd voor het uiteindelijke lidmaatschap van de Unie. Wij vinden dat de EU hiermee een belangrijke handreiking heeft gedaan. Het is teleurstellend dat de regering in Belgrado die handreiking vooralsnog niet heeft aanvaard.

Het gaat ons er natuurlijk niet om Servië van de EU te vervreemden. Ons belangrijkste doel is dat de EU niet van zichzelf vervreemdt. Daarmee bedoelen we dat de waarden die aan de basis van onze succesvolle samenwerking liggen, zoals democratie, vrijheid en respect voor mensenrechten, niet mogen worden uitgehold. Het zou de geloofwaardigheid van de Unie grote schade doen als zij zou marchanderen met haar eigen voorwaarden. Die weg moeten we niet gaan.

Wat we wèl moeten doen, is de Servische burgers betrekken bij Europa; hen laten zien waar Europa voor staat en wat Europa voor hen kan betekenen. Dat betekent dat we onze diplomatie actief moeten inzetten om uit te dragen wat Europa doet en wat Europa bereikt heeft. Het betekent ook dat we mensen met elkaar in contact moeten brengen; uitwisselingen mogelijk moeten maken, tussen jongeren, studenten, kunstenaars. Daarvoor zijn ook openingen geboden in het aanbod voor de politieke dialoog. De Europese Commissie zal hier werk van moeten maken. De EU zal het aantal beurzen voor Servische jongeren die in de EU willen studeren substantieel verhogen. En de EU ondersteunt maatschappelijke organisaties in Servië, om de democratie te versterken.

Wij willen helpen Servië de weg naar Europa te vinden. En dan is het aan de Serviërs zelf om een keuze te maken, voor of tegen een Europees toekomstperspectief.